چکیده کتاب خاطرات من یا روشن شدن تاریخ صد ساله ایران ، حسن اعظام قدسی

تاب خاطرات من یا روشن شدن تاریخ صد ساله، تالیف آقای حسن اعظام قدسی فرزند ملاعلی مقدس، مشهور به اعظام الوزاره میباشد. موضوع کتاب، خاطرات و مشاهدات نویسنده، راجع به وقایع سیاسی و حوادث تاریخی دوره ناصر الدین شاه، از قیام تنباکو، تا نهضت عدالت خانه، انقلاب مشروطه، جنگ جهانی اول، انقراض قاجاریه، حکومت پهلوی اول و جنگ جهانی دوم تا دهه 40 شمسی، می باشد

از آنجائیکه مولف کتاب خاطرات من، ضمن بیان مسائل مختلف، اطلاعات مفیدی در باره علما و طالقانی های مقیم تهران در اواخر دوره قاجاریه، سابقه طرح تشکیل اتحادیه طالقانی ها و حتی ملاقات با مقامات مهم آن زمان، در تلاش برای ترقی اوضاع فرهنگی و اقتصادی طالقان، مطالب جالب و خواندنی مطرح شده است.

دوره ى ناصری، انقلاب مشروطیت مردم ایران و برخی حوادث مهم حکومت پهلوی اول تا نهضت ملی شدن صنعت نفت، مطرح شده است. بیشتر کتاب، شامل مشاهدات و بر اساس دست نوشته های روز شمار نویسنده و در مواردی یاداشت های اشخاص دیگر، (که برخی از آنها در سایر کتاب های تاریخی معاصر مطرح نشده است) تقدیم شده و بعلاوه تحلیل هائی نیز در خصوص علت وقایع و نقش استعماری روس و انگلیس، سرگذشت انسانهای فداکار به وطن، افراد بیکفایت دوران و نیز اشخاص خائن به کشور و غیره، مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده مدعی است قصد تاریخ نگاری نداشته و بلکه با طرح مسائل عینی، برای روشن شدن زوایای پنهان مسائل تاریخی دوره مشروطه و حکومت پهلوی ها، برای آگاهی نسل جوان و آیندگان، خاطرات خود را ارائه مینماید

در خصوص ارزیابی مطالب کتاب، می توان گفت که موضوع کتاب در باره سه دوره تاریخی، اول، پیروزی انقلاب مشروطیت تا انقراض قاجاریه، دوم، دوران پهلوی اول، و سوم دوره پهلوی دوم تا سقوط حکومت دکتر مصدق و آغاز دهه 40 شمسی، تنظیم شده است. لکن با توجه به زمان انتشار جلد اول کتاب در سال 1342 شمسی و در زمان حکومت پهلوی دوم، بعد از غلبه ظاهری حکومت بر نهضت اولیه امام خمینی «ره»، شیوه پرداختن به موضوعات در دوره های مذکور، بایکدیگر تفاوت زیادی دارد

دوره اول یعنی تا انقراض قاجاریه، به جهت همزمانی با دوران رشد و جوانی نویسنده و حضور مستقیم در تمامی جریانات اصلی پیروزی انقلاب مشروطیت تا تغییر پادشاهی قاجار به پهلوی، نویسنده باعنایت به نوشته های روزشمار خود و سایر اشخاص، ضمن بیان حوادث و نقاط تاریک و پرابهام آن دوران، در تلاش برای تبیین نقش پشت پرده سفارت های انگلیس و روسیه و درباریان و جریان های مهم سیاسی و اجتماعی آن زمان و رهبران آنها، مطالب مناسب و جدیدی را ارائه میدهد

ولی در خصوص دوران پهلوی اول، یعنی زمان رضا خان، باتوجه به اشتغالات اداری و ماموریت های کاری نویسنده به مناطق کشور و دور بودن از کانون دربار و البته محدودیت عملی برای زیر سوال بردن شدید و مستقیم رضا خان، بیشتر به عوامل پشت پرده آن زمان و نقش سفارت های انگلیس و آلمان و وضعیت سایر اشخاص موثر آن دوران و مسائل حاشیه ای و مرتبط با برخی وقایع زمانه، طرح مطلب شده است

لکن در خصوص دوره سوم، یعنی حکومت محمد رضا شاه، با توجه به کبر سن نویسنده و تحولات زمان ملی شدن نفت و سقوط حکومت دکتر مصدق و مسائل مربوط به اصلاحات اراضی، مولف کتاب، ضمن دور شدن از شیوه مطالب قبلی کتاب و عدم طرح بسیاری از مسائل، در مقام تقبیح اقدامات (دکتر مصدق) بعد از تصویب ملی شدن صنعت نفت، به جانبداری از اقدامات حکومت وقت، متمایل شده است (یا شاید برای امکان چاپ کتاب، ناچار به آن بوده است!). هر چند تلاش میگردد، در کنار درج متن سخنرانی شاه در شهرستان قم و در کنار آن، متن اعلامیه نهضت ملی بعد از جریان رفراندام در سال 1342، جنبه بیطرفی خود را حفظ کرده باشد .

در کل کتاب را میتوان در حیطه بهاییت و بابیت و ردپای آنها در ایران هم مورد مطالعه و بررسی قرار داد.

چکیده از آثاری درباره حضرت زهرا (س)...